Ks. Witold Józef Kowalów, Ks. Michał Stanisław Głowacki Świętopełek 1804 - 1846 . Folklorysta i współorganizator powstania , Biały Dunajec - Ostróg 1999. 260s., 19 il. 21 cm. Seria Biblioteka Wołanie z Wołynia t. 9 Biblioteka Podtatrzańska t. 1. ISBN 83-907955-5-6 cena 17 PLN + porto. Biografia jednego z kapłanów, który w latach trzydziestych i czterdziestych XIX wieku na terenie ówczesnej diecezji tarnowskiej podjął pracę nad odrodzeniem religijno - narodowym. Ks. Michał Głowacki przeszedł do historii jako autor pierwszego zapisu i interpretacji legendy o śpiących rycerzach. W wyniku klęski powstania chochołowskiego zmarł tragicznie w nowosądeckim więzieniu.
ЛОТ "Пошук" uahistory Vesna
Blog > Komentarze do wpisu
Powstanie Chochołowskie (3)

Rafał Gerber (oprac.),

„Powstanie Chochołowskie 1846.

Dokumenty i Materiały”,

[Wydawnictwo Ossolineum]

Wrocław 1960, ss. 262.

Nakład 660 egz.

 

WSTĘP (zakończenie)

Powstanie Chochołowskie zdobyło sobie wielką popularność w literaturze i publicystyce polskiej. Traktowano je jako przeciwstawienie strasznej tragedii narodowej, za jaką uważano ruch chłopski w Galicji w chwili wybuchu powstania 1846 r., który doprowadził faktycznie do jego tak rychłego upadku. W powstaniu Chochołowskim upatrywano dowód związku chłopów podhalańskich z ruchem narodowowyzwoleńczym, stąd też optymistyczne tony w utworach literackich mu poświęconych.
Władysław Orkan napisał wiersz pod tytułem „Chochołowscy”, Włodzimierz Tetmajer nowelę Dziś tu cicho, Jacek Obrochta (wnuk Jana Kantego Andrusilkiewicza – Roman Emanuel Andrusikiewicz) poemat „Wodzowie góralszczyzny”, wreszcie Eugeniusz Pawłowski trzytomową epopeja pt. „Chochołowscy”, wydaną tuż przed wojną. Po wojnie ukazały się powieści Jana Dobraczyńskiego Kościół w Chochołowie oraz Józefa Kapeniaka „Ród Gąsieniców”.
O wiele słabiej przedstawiają się opracowania historyczne poświęcone powstaniu Chochołowskiemu. Wszędzie spotykamy wzmianki o tym powstaniu, mamy kilka popularnych opowieści o nim, drukowanych w gazetach czy czasopismach, jak Walerego Eliasza „Kartka z dziejów Podhala” („Dwutygodnik dla Kobiet” 1884, rocz. IV), Romana Andrusikiewicza Bohater organista (Muzyka i Śpiew 1912, nr 1), Jana Lankaua „Gdy górale rwali okowy” (IKC, Kurier Literacko-Naukowy 1936, nr 3) i inne [7].
Słabość historiografii powstania Chochołowskiego polegała na braku źródeł do tej rewolucji chłopskiej. Jedynym bowiem właściwie źródłem do przebiegu powstania był pamiętnik głównego organizatora i przywódcy jego, Jana Kantego Andrusikiewicza, pamiętnik zresztą, który doszedł do nas z drugiej ręki, bo pisany w więzieniu lwowskim przez Zygmunta Kaczkowskiego na podstawie opowieści Andrusikiewicza Rękopis pamiętnika złożony w Muzeum Raperswilskim wydrukował w 1904 r. we Lwowie Stanisław Eliasz Radzikowski, dodając do niego listy Andrusikiewicza, pisane z więzienia oraz z Krościenka ,po wyjściu na wolność, wreszcie dwa listy Jana Zycha, kowala z Chochołowa, pisane w 1873 r. do syna Andrusikiewicza – Teofila, wówczas nauczyciela w Przeciszowie. Poza pamiętnikiem dyktowanym w więzieniu opublikował Radzikowski również pamiętniki Andrusikiewicza napisane później, już po amnestii i zwolnieniu z więzienia, pt. „Krótki rys historyczny państwa Czarnego Dunajca i opis powstania w Chochołowie dnia 21 lutego 1846 roku”.
Książka Radzikowskiego stała się, jak już zaznaczyliśmy, jedynym źródłem do historii powstania Chochołowskiego. Dotarł co prawda do archiwaliów austriackich prof. Teofil Emil Modelski, który jednak ogłosił zaledwie jedno stronicową informację o wyroku w sprawie Chochołowskiej w „Kwartalniku Historycznym” w 1919 roku. W latach dwudziestych opublikował dr Franciszek Pajerski kazanie ks. Kmietowicza w oparciu o materiały śledztwa w starostwie w Nowym Targu.
Skąpość materiałów doprowadziła do takiego curiosum, jak czterokrotne opublikowanie stosunkowo mało ciekawego pamiętnika Józefa Pilcha, najpierw przez F. Gwiżdżą (Kurier Lwowski 1909, nr 10-12), następnie Marię Tarnawską („Opowieść o powstaniu w Chochołowie”, Lwów 1910), wreszcie Stefana Kieniewicza (Rocznik Zakładu Naród. im. Ossolińskich, t. IV, 1953, s. 117-128), a w końcu Karola Lewiekiego (Pamiętniki spiskowców i więźniów galicyjskich 1832—1846, Wrocław 1954, s. 266—273).
 Ostatnio wzbogacił nasz zasób materiałów źródłowych do powstania Chochołowskiego Marian Tyrowicz, drukując w 1955 r. w Wizerunkach ,,Wykaz powstańców Chochołowskich”, wreszcie w roku 1958 opublikowali J. Sieradzki i C. Wycech w Roku 1846 w Galicji notatki Wawel Louisa o powstaniu Chochołowskim.
W posłowiu bibliograficznym wspomina Marian Tyrowicz, że akta, którymi dysponował prof. Modelski, wywieziono w latach dwudziestych do Archiwum Wojskowego w Warszawie. Tom ten został przez hitlerowców wraz z częścią zespołów tego archiwum wywieziony do. Czechosłowacji. Rewindykowany stamtąd po wojnie, znajduje się w Archiwum Głównym Akt Dawnych w Warszawie w Zbiorze Zespołów Szczątkowych pod nr 68.
Obejmuje on poszyt, na który się składają: ,,Votum informativum über nachbenannte wegen Hochverrat verhaftete und untersuchte Militar Mannschafts-lndividuen”, przedstawienie sprawy 7 oskarżonych urlopników Chochołowskich, opracowane na 113 kartach przez majora audytora Sądu Wojskowego we Lwowie – Battistiga.
Znajdujemy w „Votum” zeznania tych oskarżonych oraz wyciągi z zeznań innych oskarżonych Chochołowskich, jak Kmietowicza, Andrusikiewicza, Lebiockiego, świadków oskarżenia, strażników finansowych, przede wszystkim zaś komisarza Fiutowskiego, który pierwszy zaatakował w nocy z 22 na 23 lutego chochołowian.
W ten sposób otrzymujemy w miarę pełny obraz przebiegu powstania Chochołowskiego, z zastrzeżeniem jednak normalnie wysuwanym, w odniesieniu do źródeł sądowych. Wszyscy oskarżeni bronią się, tłumacząc się wprowadzaniem ich w błąd, uleganiem wpływowi przede wszystkim księdza Kmietowicza i Andrusikiewicza. Z drugiej strony Fiutowski niepomiernie wyolbrzymia swe zasługi przy zgnieceniu powstania. Nawet kazanie Kmietowicza, którego treść poznajemy z elaboratu Battistiga, zostało zmontowane z urywków zeznań oskarżonych, z których każdy zapamiętał inną część kazania. O ile więc wierny może być montaż Battistiga, trudno określić. Podobieństwo jednak w ogólnych zarysach z obszerniejszym opracowaniem treści kazania przez Pajerskiego pozwala przypuszczać, iż ogólny ton kazania został zachowany.
W tymże samym poszycie znajdujemy obok mało ważnej korespondencji dotyczącej przekazania sprawy urlopników sądowi wojskowemu we Lwowie bardzo cenną kopię protokołu zeznań księdza wikarego z Poronina, Michała Głowackiego, spisanego w magistracie nowotarskim 3 marca 1846 r. w sprawie jego udziału w przygotowaniach powstańczych wraz ze znalezionymi .u niego przekładami trzech listów właściciela Nowych Dworów – Gorczyńskiego.
 Zaznajomienie się z zawartością powyższego poszytu akt nasunęło myśl wydania pełnego zbioru materiałów do dziejów powstania Chochołowskiego, zarówno archiwalnych nie opublikowanych, jak i wszystkich dotychczas już opublikowanych, W tym kontekście wydawca ma nadzieję, „że czytelnik wybaczy mu nawet opublikowanie po raz piąty wspomnianego już. wyżej pamiętniczka Józefa Pilcha.
Na ton więc źródeł o powstaniu Chochołowskim złożą się:
1. „Votum informativurn” audytora sztabowego Battistiga (w języku niemieckim i w przekładzie polskim),
2. Protokół zeznania ks. Michała Głowackiego (idem),
3. Wykaz uczestników ruchu Chochołowskiego,
4. Krótki rys historyczny .państwa Czarnego Dunajca i opis powstania
w Chochołowie dnia 21 lutego 1846 J. K. Andrusikiewieza,
5. Pamiętnik tegoż spisany ołówkiem w więzieniu przez Zygmunta Kaczkowskiego,
6. Listy Andrusikiewieza z więzienia w Nowym Sączu,
7. 3 listy Andrusikiewieza ipo zwolnieniu w 1848 roku,
8. 2 listy Jana Zycha do syna Andrusikiewieza — Teofila,
9. Opowiadanie o powstaniu Chochołowskim Józefa Pilcha.

 
Rafał Gerber
 
środa, 30 sierpnia 2006, kovaliv

Polecane wpisy

  • Ks. Michał Głowacki zmarł w więzieniu

    4 kadencja, 69 posiedzenie, 4 dzień (05.03.2004) http://ks.sejm.gov.pl:8009/kad4/069/40694193.htm Oświadczenia. Poseł Zofia Krasicka-Domka: Panie Marszałku! Wy

  • Powstanie Chochołowskie (1)

    Rafał Gerber (oprac.), „Powstanie Chochołowskie 1846. Dokumenty i Materiały”, [Wydawnictwo Ossolineum] Wrocław 1960, ss. 262. Nakład 660 egz. WSTĘP

  • Materiały o Powstaniu Chochołowskim

    Rafał Gerber (oprac.), „Powstanie Chochołowskie 1846. Dokumenty i Materiały”, [Wydawnictwo Ossolineum] Wrocław 1960, ss. 262. Nakład 660 egz. SPIS T